<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="ZW01n0011">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka, Electronic version, No. 11 佛說水月光觀音菩薩經</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻數位版, No. 11 佛說水月光觀音菩薩經</title>
			<author>方廣錩整理</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>ZangWai</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">ZW</idno>.<idno type="vol">1</idno>.<idno type="no">11</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">佛說水月光觀音菩薩經</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Fang Guangchang</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">方廣錩大德提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>新式標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【藏外】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2009-03-13T09:55:11">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0011.0349a" n="0349a"/>
<lb ed="ZW" n="0349a01"/>
<lb ed="ZW" n="0349a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">題解</cb:mulu><head>佛說水月光觀音菩薩經</head>
<lb ed="ZW" n="0349a03"/><byline cb:type="other">整理者　方廣錩</byline>
<lb ed="ZW" n="0349a04"/>
<lb ed="ZW" n="0349a05"/><p cb:type="head1" xml:id="pZW01p0349a0501">〔題解〕</p>
<lb ed="ZW" n="0349a06"/><p xml:id="pZW01p0349a0601">《佛說水月光觀音菩薩經》，又名《水月觀音經》，中國人所撰佛
<lb ed="ZW" n="0349a07"/>經，作者不詳，一卷。</p>
<lb ed="ZW" n="0349a08"/><p xml:id="pZW01p0349a0801">本經內容爲向觀音發願，以求救度。對研究我國觀音崇拜的流
<lb ed="ZW" n="0349a09"/>傳及其形態有一定的價値。</p>
<lb ed="ZW" n="0349a10"/><p xml:id="pZW01p0349a1001">本經未爲我國歷代經錄所載，故亦不爲歷代大藏經所收。現在
<lb ed="ZW" n="0349a11"/>敦煌遺書中發現一號，收藏於中國天津藝術博物館，編號爲4532
<lb ed="ZW" n="0349a12"/>號。</p>
<lb ed="ZW" n="0349a13"/><p xml:id="pZW01p0349a1301">整理本以天津藝術博物館藏本爲底本，無校本。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0349a14"/>
<lb ed="ZW" n="0349a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">錄文</cb:mulu><head>〔錄文〕</head>
<lb ed="ZW" n="0349a16"/>
<lb ed="ZW" n="0349a17"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:jhead>佛說水月光觀音菩薩經</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="ZW" n="0349a18"/>
<lb ed="ZW" n="0349a19"/><p xml:id="pZW01p0349a1901">爾時若有比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷、童男、童女，一切識情，
<lb ed="ZW" n="0349a20"/>種種人民，欲誦持念《大聖觀音水月光菩薩經》名者，於諸衆生，起慈
<lb ed="ZW" n="0349a21"/>悲愍，先當從我發如是願：</p>
<lb ed="ZW" n="0349a22"/><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0349a2201"><l>南無大悲觀世音，</l><l>願我速證一切法。</l>
<lb ed="ZW" n="0349a23"/><l>南無大悲觀世音，</l><l>願我早得智慧眼。</l>
<lb ed="ZW" n="0349a24"/><l>南無大悲觀世音，</l><l>願我速度一切衆。</l>
<lb ed="ZW" n="0349a25"/><l>南無大悲觀世音，</l><l>願我早得善方便。</l>
<lb ed="ZW" n="0349a26"/><l>南無大悲觀世音，</l><l>願我速乘般若船。</l>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0011.0350a" n="0350a"/>
<lb ed="ZW" n="0350a01"/><l>南無大悲觀世音，</l><l>願我早超於苦海。</l>
<lb ed="ZW" n="0350a02"/><l>南無大悲觀世音，</l><l>願我速成戒足道。</l>
<lb ed="ZW" n="0350a03"/><l>南無大悲觀世音，</l><l>願我速會無爲舍。</l>
<lb ed="ZW" n="0350a04"/><l>南無大悲觀世音，</l><l>願我已同法性身。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0350a05"/><p xml:id="pZW01p0350a0501">若値刀山處，刀山自摧鋒。或向火湯裡，火湯雲消滅。若遇地
<lb ed="ZW" n="0350a06"/>獄者，地獄或竭枯。或若向餓鬼，餓鬼自飽滿。或向阿修羅，惡心自
<lb ed="ZW" n="0350a07"/>調伏。若向畜生間，得其大智慧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0350001" n="0350001"/>。</p>
<lb ed="ZW" n="0350a08"/><p xml:id="pZW01p0350a0801">發如是願已，志心稱念：</p>
<lb ed="ZW" n="0350a09"/><p xml:id="pZW01p0350a0901">我大慈大悲聖觀自在菩薩摩訶薩廣大圓滿無礙悲心陀羅尼，願
<lb ed="ZW" n="0350a10"/>救法界一切苦，能滿衆生於覺道。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0350002" n="0350002"/></p>
<lb ed="ZW" n="0350a11"/>
<lb ed="ZW" n="0350a12"/><p xml:id="pZW01p0350a1201">〔錄文完〕</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0350a13"/>
<lb ed="ZW" n="0350a14"/><cb:div type="w"><cb:mulu type="附文" level="1">附：關於《佛說水月光觀音菩薩經》</cb:mulu><head>〔附〕關於《佛說水月光觀音菩薩經》</head>
<lb ed="ZW" n="0350a15"/><byline cb:type="author">方廣錩</byline>
<lb ed="ZW" n="0350a16"/>
<lb ed="ZW" n="0350a17"/><p xml:id="pZW01p0350a1701">在觀音的諸多造像中，水月觀音的造像頗爲常見，但歷代經錄
<lb ed="ZW" n="0350a18"/>沒有記載過具有類似名稱的經典。然而，法國<name role="" type="person">國家圖書館</name>藏伯2055
<lb ed="ZW" n="0350a19"/>號背面有這樣一則題記：</p>
<lb ed="ZW" n="0350a20"/><p xml:id="pZW01p0350a2001">「弟子朝議郞檢校尙書工部員外郞翟奉達爲亡過妻馬氏追福，
<lb ed="ZW" n="0350a21"/>每齋寫經一卷，標題如是：</p>
<lb ed="ZW" n="0350a22"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemZW01p0350a2201"><p xml:id="pZW01p0350a2201">第一七齋，寫《無常經》一卷；</p></item>
<lb ed="ZW" n="0350a23"/><item xml:id="itemZW01p0350a2301"><p xml:id="pZW01p0350a2301">第二七齋，寫《水月觀音經》一卷；</p></item>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0011.0351a" n="0351a"/>
<lb ed="ZW" n="0351a01"/><item xml:id="itemZW01p0351a0101"><p xml:id="pZW01p0351a0101">第三七齋，寫《咒魅經》一卷；</p></item>
<lb ed="ZW" n="0351a02"/><item xml:id="itemZW01p0351a0201"><p xml:id="pZW01p0351a0201">第四七齋，寫《天請問經》一卷；</p></item>
<lb ed="ZW" n="0351a03"/><item xml:id="itemZW01p0351a0301"><p xml:id="pZW01p0351a0301">第五七齋，寫《閻羅經》一卷；</p></item>
<lb ed="ZW" n="0351a04"/><item xml:id="itemZW01p0351a0401"><p xml:id="pZW01p0351a0401">第六七齋，寫《護諸童子經》一卷；</p></item>
<lb ed="ZW" n="0351a05"/><item xml:id="itemZW01p0351a0501"><p xml:id="pZW01p0351a0501">第七七齋，寫《多心經》一卷；</p></item>
<lb ed="ZW" n="0351a06"/><item xml:id="itemZW01p0351a0601"><p xml:id="pZW01p0351a0601">百日齋，寫《盂蘭盆經》一卷；</p></item>
<lb ed="ZW" n="0351a07"/><item xml:id="itemZW01p0351a0701"><p xml:id="pZW01p0351a0701">一年齋，寫《佛母經》一卷；</p></item>
<lb ed="ZW" n="0351a08"/><item xml:id="itemZW01p0351a0801"><p xml:id="pZW01p0351a0801">三年齋，寫《善惡因果經》一卷。</p></item></list>
<lb ed="ZW" n="0351a09"/><p xml:id="pZW01p0351a0901">右件寫經功德，爲過往馬氏追福。奉請龍天八部、救苦觀世音
<lb ed="ZW" n="0351a10"/>菩薩、地藏菩薩、四大天王、八大金剛以作證盟。一一領受福田，往
<lb ed="ZW" n="0351a11"/>生樂處，遇善知識，一心供養。」</p>
<lb ed="ZW" n="0351a12"/><p xml:id="pZW01p0351a1201">由於伯2055號正面所抄的正是《盂蘭盆經》、《佛母經》、《善惡
<lb ed="ZW" n="0351a13"/>因果經》；也由於該遺書與敦煌藏經洞所出其他翟奉達手書文獻筆
<lb ed="ZW" n="0351a14"/>跡相同；說明本號是當時翟奉達所寫，用於百日齋、一年齋、三年齋
<lb ed="ZW" n="0351a15"/>的原本。從而證明上述題記所提及的《水月觀音經》在古代的確流
<lb ed="ZW" n="0351a16"/>傳過，並曾被視爲薦亡做功德的要典。那麼，這部經典的詳情如何？
<lb ed="ZW" n="0351a17"/>與水月觀音的造像是否有關係？由於經典本身下落不明，這些問題
<lb ed="ZW" n="0351a18"/>自然無從回答。</p>
<lb ed="ZW" n="0351a19"/><p xml:id="pZW01p0351a1901">1987年，劉國展、李桂英發表《天津市藝術博物館藏敦煌遺書
<lb ed="ZW" n="0351a20"/>目錄》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351001" n="0351001"/>，其中有「《佛說無常經》等四種」一條。根據目錄，該卷原題
<lb ed="ZW" n="0351a21"/>簽爲《佛說無常經》等七卷，爲亡母追福，每齋一卷」，首存尾殘，現
<lb ed="ZW" n="0351a22"/>存經四種：《佛說無常經》、《佛說水月光觀音菩薩經》、《佛說咒魅
<lb ed="ZW" n="0351a23"/>經》、《佛說天請問經》，每種經後均有題記，如第一部《佛說無常經》
<lb ed="ZW" n="0351a24"/>之題記爲：</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0011.0352a" n="0352a"/>
<lb ed="ZW" n="0352a01"/><p xml:id="pZW01p0352a0101">「顯德五年（958）歲次戊午三月一日夜，家母阿婆馬氏身故。至
<lb ed="ZW" n="0352a02"/>七日是開七齋，夫校檢尙書工部員外郞翟奉達憶念敬寫《無常經》一
<lb ed="ZW" n="0352a03"/>卷，敬畫寶髻如來一鋪。每七至三週年，每齋寫經一卷追福。願阿
<lb ed="ZW" n="0352a04"/>娘託影神遊，往生好處，勿落三塗之災，永充供養。」</p>
<lb ed="ZW" n="0352a05"/><p xml:id="pZW01p0352a0501">《佛說水月光觀音菩薩經》之題記爲：</p>
<lb ed="ZW" n="0352a06"/><p xml:id="pZW01p0352a0601">「十四日，二七齋追福供養，願神生淨土，莫落三塗之難。馬氏
<lb ed="ZW" n="0352a07"/>承受福田。」</p>
<lb ed="ZW" n="0352a08"/><p xml:id="pZW01p0352a0801">這一資料與伯2055號相互印證，說明所謂《佛說水月光觀音菩
<lb ed="ZW" n="0352a09"/>薩經》正是我們關心已久的《水月觀音經》。大海撈針，竟然得獲，欣
<lb ed="ZW" n="0352a10"/>喜莫名。從上述資料我們還可以知道，當時共抄寫經典十種，分爲
<lb ed="ZW" n="0352a11"/>兩卷：一卷爲從一七至七七所抄的七種，卽今天津藝術博物館藏本。
<lb ed="ZW" n="0352a12"/>可惜的是後三種經典殘失。一卷爲百日、週年、三年齋所抄的三種，
<lb ed="ZW" n="0352a13"/>卽今法國藏本。</p>
<lb ed="ZW" n="0352a14"/><p xml:id="pZW01p0352a1401">此處所錄的《水月觀音經》不僅三分不具足，而且從其基本形態
<lb ed="ZW" n="0352a15"/>來說，也與一般的佛經有較大的差異，更像是發願功德文。然而竟
<lb ed="ZW" n="0352a16"/>以「經」命名，其爲中國人所撰僞經，自不待言。這或許說明部分僞
<lb ed="ZW" n="0352a17"/>經的產生與功德文有著密切的關係。這是一個値得研究的問題。
<lb ed="ZW" n="0352a18"/>從本經內容來看，它顯然是當時普遍流傳的觀世音崇拜的產物。從
<lb ed="ZW" n="0352a19"/>南北朝以來，觀世音崇拜成爲我國民間佛敎（信仰性佛敎）的主要形
<lb ed="ZW" n="0352a20"/>態之一，流韻深遠，値得引起研究者的注意。本經被翟奉達選爲薦
<lb ed="ZW" n="0352a21"/>亡追福的經典之一，這對我們研究五代時敦煌的喪葬儀禮也有一定
<lb ed="ZW" n="0352a22"/>的價値。</p>
<lb ed="ZW" n="0352a23"/><p xml:id="pZW01p0352a2301">翟奉達是五代時敦煌的著名人物之一，敦煌遺書中現保留有多
<lb ed="ZW" n="0352a24"/>種他的著作。在當時的敦煌，他大約可以算是一個大知識份子了。
<lb ed="ZW" n="0352a25"/>而被這樣一個知識份子選爲薦亡追福的十部經典，卻有一半以上爲
<lb ed="ZW" n="0352a26"/>疑僞經，這不能不引起我們對疑僞經在我國佛敎中的實際作用與地
<lb ed="ZW" n="0352a27"/>位的充分重視。還有，翟奉達爲什麼要選這樣十部經典？除了篇幅
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0011.0353a" n="0353a"/>
<lb ed="ZW" n="0353a01"/>比較短小，便於抄寫之外，是否還有別的什麼原因？這十部經典的
<lb ed="ZW" n="0353a02"/>排序又有什麼深意？是否也反映了當時的喪葬習俗或者凝聚了某
<lb ed="ZW" n="0353a03"/>種思想觀念？凡此種種，想必都會引起研究者的濃厚興趣。</p>
<lb ed="ZW" n="0353a04"/><p xml:id="pZW01p0353a0401">我們知道，水月觀音的形像一般爲觀音坐在大海中岩石之上，
<lb ed="ZW" n="0353a05"/>垂左足，右足豎膝，與左足相叉鉤，面部微仰，作思惟之相。這一形
<lb ed="ZW" n="0353a06"/>像是唐代著名畫家周窗首創的。《歷代名畫記》稱周窗的畫「衣裳勁
<lb ed="ZW" n="0353a07"/>簡，彩色柔麗。菩薩端嚴，妙創水月之體。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0353001" n="0353001"/>他在長安勝光寺塔東
<lb ed="ZW" n="0353a08"/>南院畫的水月觀音菩薩掩障，稱頌一時。他所畫的各種佛敎題材的
<lb ed="ZW" n="0353a09"/>畫，爲後人模仿，稱爲「周家樣」。本經雖然名爲《水月觀音經》或《水
<lb ed="ZW" n="0353a10"/>月光觀音菩薩經》，但從經文內容看，卻與水月觀音的形像毫無關
<lb ed="ZW" n="0353a11"/>係。或者因爲當時水月觀音的形像已經非常普遍，「水月觀音」已經
<lb ed="ZW" n="0353a12"/>成爲觀音菩薩的一個非常普通的名稱，所以人們把這一明明與「水
<lb ed="ZW" n="0353a13"/>月觀音」之形像毫無關係的觀音崇拜經典，也冠以「水月」之名。</p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="zangwai-notes">
<head>方廣錩 校注</head>
<p>
<note n="0350001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0350001">「慧」，底本做「惠」，此處正作「慧」。</note>
<note n="0350002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0350002">原卷經末有題記，作「十四日，二七齋追福供養，願神生淨土，莫落三塗之難。馬氏承受福田」。</note>
<note n="0351001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0351001">劉國展、李桂英：《天津市藝術博物館藏敦煌遺書目錄⸺附傳世本寫經》，載《敦煌研究》，1987年第2期。</note>
<note n="0353001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0353001">張彥遠：《歷代名畫記》卷十，人民美術出版社，1983年6月，第201頁。</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>